Niekorzystne doświadczenia dziecięce (ACE)

Adverse Childhood Experiences (ACE)

Niekorzystne doświadczenia dziecięce: jak dzieciństwo może wpływać na zdrowie w dorosłości

Doświadczenia z dzieciństwa mogą wpływać na to, jak reagujemy na stres, jak budujemy relacje z innymi i jak doświadczamy samych siebie. Mogą również mieć konsekwencje dla zdrowia fizycznego długo po zakończeniu dzieciństwa.

Niekorzystne doświadczenia dziecięce (ang. Adverse Childhood Experiences, ACE) to potencjalnie traumatyczne doświadczenia, które miały miejsce przed ukończeniem 18. roku życia. Obejmują przemoc, zaniedbanie oraz okoliczności podważające poczucie bezpieczeństwa, stabilności i bycia otoczonym opieką — takie jak przemoc w domu, rozstanie rodziców czy mieszkanie z osobą nadużywającą alkoholu lub innych substancji.

Jak doświadczenia z dzieciństwa mogą wpływać na dorosłe życie?

Kiedy dziecko wielokrotnie doświadcza zagrożenia lub cierpienia, nie otrzymując dostatecznej ochrony i wsparcia, reakcja stresowa może utrzymywać się przez długi czas. Bywa to określane jako toksyczny stres. Może on wpływać na rozwijające się układy odpowiedzialne za reakcję na stres i odporność, a także na uwagę, uczenie się i funkcjonowanie emocjonalne.

W późniejszym życiu doświadczenie traumy może wiązać się z trudnościami w regulowaniu emocji, utrzymującą się czujnością wobec zagrożeń, wycofaniem emocjonalnym, problemami ze snem czy trudnościami z zaufaniem i bliskością. Reakcje te są bardzo zróżnicowane: podobne doświadczenia z dzieciństwa mogą mieć dla różnych osób zupełnie odmienne następstwa.

Co badania mówią o zdrowiu?

Pierwotne badanie ACE, przeprowadzone przez CDC i Kaiser Permanente, wykazało, że doświadczenie większej liczby kategorii przeciwności w dzieciństwie wiązało się z częstszym występowaniem niektórych problemów zdrowotnych oraz zachowań mogących szkodzić zdrowiu w dorosłości. Obejmowały one depresję, próby samobójcze, problemowe używanie alkoholu i narkotyków, palenie tytoniu oraz szereg chorób somatycznych.

Kolejne badania wykazały związki między takimi doświadczeniami a chorobami, w tym chorobą wieńcową, udarem mózgu, astmą, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc i cukrzycą. Są to związki statystyczne, a nie dowód, że trudne doświadczenia z dzieciństwa spowodowały chorobę konkretnej osoby. Zdrowie fizyczne i psychiczne, relacje oraz warunki społeczne mogą z biegiem czasu wzajemnie na siebie oddziaływać.

Trudne doświadczenia w przeszłości nie oznaczają, że choroba jest nieunikniona. Nie należy też automatycznie przypisywać objawów fizycznych traumie: mogą one wymagać diagnostyki i leczenia.

Pytania przesiewowe ACE

Poniższe pytania obejmują dziesięć obszarów uwzględnionych w kwestionariuszu ACEs Aware dla dorosłych. Na potrzeby tej strony ich brzmienie zostało uproszczone.

Przy każdym pytaniu weź pod uwagę swoje doświadczenia sprzed ukończenia 18. roku życia. Możesz przeczytać pytania bez przesyłania odpowiedzi. Jeśli wywołują trudne emocje, możesz przerwać lub wrócić do nich innym razem.

  1. Podstawowa opieka: Czy w dzieciństwie brakowało Ci jedzenia, czystej odzieży, ochrony lub kogoś, kto by się Tobą opiekował?
  2. Utrata rodzica: Czy wskutek separacji lub rozwodu rodziców, porzucenia, śmierci bądź z innego powodu zabrakło w Twoim życiu jednego z rodziców?
  3. Zdrowie psychiczne domowników: Czy ktoś, z kim mieszkałeś, cierpiał na depresję lub chorobę psychiczną albo podjął próbę samobójczą?
  4. Problemy z alkoholem lub innymi substancjami: Czy ktoś z domowników miał problem z alkoholem, narkotykami lub niewłaściwym używaniem leków na receptę?
  5. Przemoc między dorosłymi: Czy rodzice lub inni dorośli w domu stosowali wobec siebie przemoc fizyczną albo grozili sobie fizycznym skrzywdzeniem?
  6. Pozbawienie wolności: Czy ktoś, z kim mieszkałeś, trafił do aresztu lub więzienia?
  7. Przemoc emocjonalna: Czy rodzic lub inna dorosła osoba w domu obrażała Cię, poniżała lub stosowała wobec Ciebie przemoc słowną?
  8. Przemoc fizyczna: Czy rodzic lub inna dorosła osoba w domu krzywdziła Cię fizycznie, na przykład bijąc lub kopiąc?
  9. Zaniedbanie emocjonalne: Czy miałeś poczucie, że nikt w rodzinie Cię nie kocha lub nie uważa Cię za kogoś szczególnego?
  10. Wykorzystywanie seksualne: Czy doświadczyłeś niechcianego dotyku o charakterze seksualnym lub innych czynności seksualnych, w tym penetracji oralnej, analnej lub waginalnej?

Co oznacza wynik ACE?

Za każdą odpowiedź „Tak” przyznaje się jeden punkt, co daje łączny wynik od 0 do 10. Wynik określa liczbę kategorii doświadczeń, a nie liczbę poszczególnych zdarzeń.

Nie mierzy ich dotkliwości ani czasu trwania, nie określa też, jak na Ciebie wpłynęły ani jaka ochrona i wsparcie były dostępne. Nie uwzględnia również innych potencjalnie istotnych doświadczeń, takich jak nękanie, dyskryminacja czy przemoc poza domem.

Wynik ACE nie jest diagnozą, miarą doznanej krzywdy ani wiarygodną prognozą przyszłego stanu zdrowia konkretnej osoby. Badania pokazują, że wyniki ACE pozwalają określić różnice w przeciętnym poziomie ryzyka między grupami, lecz słabo przewidują indywidualne następstwa. Niski wynik nie wyklucza poważnej traumy; wysoki nie przesądza o Twojej przyszłości.

Wypełnij kwestionariusz

Jeśli chcesz przyjrzeć się temu, jak doświadczenia z dzieciństwa mogą wiązać się z Twoimi obecnymi trudnościami, możesz wypełnić kwestionariusz dostępny pod poniższym linkiem i przesłać nam odpowiedzi.

Twoje odpowiedzi mogą stać się punktem wyjścia do rozmowy o Twojej historii, jej możliwych następstwach oraz wsparciu, które może być pomocne teraz.

Wypełnij i prześlij kwestionariusz ACE

Więcej o ACE w Ted Talk (są polskie napisy – trzeba wybrać z menu)

 

Źródła